Waarom lokale partijen steeds populairder worden bij de gemeenteraadsverkiezingen. Docent Femke (26) legt uit
In dit artikel:
Lokale partijen winnen al twee decennia terrein bij gemeenteraadsverkiezingen, maar zijn vrijwel afwezig in de landelijke kamers omdat zij meestal niet op landelijk niveau meedoen. Tussen 2018 en 2022 groeide het aantal zetels van ongeveer 2.792 naar bijna 3.500: een duidelijke stijging in gemeenteraadssamenstellingen door heel Nederland.
Femke van der Vegt (26), docent maatschappijleer op Comenius Mariënburg in Leeuwarden, licht dit toe in de eerste aflevering van een drieluik over de gemeenteraadsverkiezingen. Volgens haar speelt vooral het wantrouwen tegen de grote landelijke partijen een belangrijke rol. Veel kiezers voelen zich teleurgesteld door niet nagekomen beloften uit Den Haag en zoeken daarom naar alternatieven die dichter bij hun leefomgeving staan. Lokale partijen hebben daarbij het voordeel dat ze met minder politieke bagage en zonder landelijke smeercampagnes aan de verkiezingen beginnen, wat voor veel kiezers aantrekkelijker voelt.
Tegelijkertijd kunnen landelijke prominenten die campagne voeren voor gemeenteraadsverkiezingen ook averechts werken: hun aanwezigheid activeert wel kiezers, maar schrikt anderen juist af. Een structureel nadeel voor lokale partijen is dat ze meestal zelf organisatorisch moeten opbouwen — dat kost tijd, geld en ervaring — terwijl landelijke partijen kunnen terugvallen op bestaande infrastructuur.
Verder benadrukt Van der Vegt dat lokale partijen geen homogene groep vormen; hun posities zijn vaak moeilijk op de traditionele links-rechtsas te plaatsen. In gemeentepolitiek liggen standpunten dichter bij elkaar, waardoor verrassende samenwerkingen ontstaan. Een voorbeeld is SAM in Waadhoeke, een lokale coalitie waarin PvdA, D66, GroenLinks en een lokale werkgroep samenwerken. Voor kiezers geldt daardoor dat ze zelf meer moeten uitzoeken waar partijen voor staan, omdat er geen grootschalige landelijke debatten zijn en thema’s vooral buurtgericht zijn — variërend van straatverlichting tot veiligheid.
Kortom: de opmars van lokale partijen komt voort uit onvrede over landelijke politiek en de aantrekkingskracht van lokaal maatwerk, maar deze groeibeweging gaat gepaard met organisatorische uitdagingen en meer variatie in ideologieën dan bij landelijke partijen.