Alle stemmen geteld: kiezer gaat voor lokale partijen, opkomst tóch hoger

In dit artikel:

Bijna alle stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen zijn geteld; alleen Amsterdam en Hoorn telden begin donderdagochtend nog en Westerwolde miste nog een volledige rapportage richting ANP. Ondanks vrees voor een nog lagere opkomst dan in 2022, bleek die niet te zijn ingestort: voorlopig bracht 54,1 procent van de kiesgerechtigden een stem uit, tegen 50,9 procent vier jaar eerder. Die hogere opkomst heeft zelfs gevolgen voor beloften van politici zoals premier Rob Jetten en burgemeester Carola Schouten, die hadden aangekondigd van de Euromast te abseilen als meer mensen zouden stemmen dan in 2022.

Een opvallende ontwikkeling is de versterking van lokale partijen. Tot nu toe ging 35,3 procent van de stemmen naar lokale lijsten (tegen 32,6 procent in 2023), goed voor bijna 3.400 zetels—meer dan de grootste landelijke partijen gezamenlijk. Ipsos I&O wijst erop dat kiezers zich meer verbonden voelen met lokale partijen en vinden dat die beter weten wat er speelt. Dat verschil kwam nadrukkelijk naar voren in Den Haag, waar Hart voor Den Haag van Richard de Mos fors won en uitkomt op zestien zetels, mede dankzij campagnes tegen asielopvang.

Lokale partijen zijn inhoudelijk zeer divers: van links tot rechts en veel zonder duidelijke kleur. Landelijke partijen ondergingen geen grote klappen: D66 groeide licht (van 8,2 naar bijna 9 procent), VVD en CDA bleven redelijk stabiel, en GL-PvdA lijkt nog steeds de grootste landelijke combinatie, al met enig verlies. FVD boekte stevige winst (van 1,1 naar circa 4 procent) en deed in veel meer gemeenten mee. SP verloor zetels ondanks deelname in meer plaatsen; ook de ChristenUnie zag haar aandeel dalen naar circa 2,8 procent.