Veiligheid na 9/11 leverde „alleen maar verliezers" op

In dit artikel:

De aanslagen van 11 september 2001 hadden wereldwijd uitzonderlijk veel impact omdat ze de Verenigde Staten troffen, een land dat als vrijwel onaantastbaar werd gezien. Islamitische kapers boorden twee vliegtuigen in de Twin Towers in New York en één in het Pentagon. Een vierde toestel stortte neer in Pennsylvania. Bij de aanslagen kwamen bijna 3.000 mensen om.

Volgens universitair docent Thijs van Dooremalen verschilde de reactie per land. De Verenigde Staten richtten zich vooral op internationale terrorismebestrijding, de invoering van de Patriot Act en strengere controles in het luchtverkeer. Die wet gaf veiligheidsdiensten ruimere bevoegdheden om informatie te verzamelen. Nederland sloot zich aan bij de Amerikaanse war on terror, omdat het zichzelf te klein vond om terrorisme alleen te bestrijden.

In Nederland verschoof het debat na 9/11 vooral naar moslims en de islam. Bestaande discussies over integratie werden door de aanslagen versterkt. Nieuwe aanslagen, zoals de moord op Theo van Gogh en de aanslagen in Madrid, Londen en Parijs, hielden die beeldvorming in stand. Hoewel het debat tegenwoordig vaker draait om migratie en vluchtelingen, worden moslims volgens Van Dooremalen nog steeds mede door de erfenis van 9/11 als een mogelijk veiligheidsrisico gezien.

De dreiging werd na 2001 lange tijd groter ingeschat dan nu. Westerse landen breidden hun inlichtingendiensten uit, wisselden meer informatie uit en investeerden in de aanpak van radicalisering. In Nederland werd in 2012 de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid opgericht. Volgens hoogleraar Edwin Bakker hebben deze maatregelen aanslagen voorkomen en is Nederland op het gebied van terrorisme tegenwoordig veiliger dan 25 jaar geleden. Tegelijkertijd wisselden overheden hun investeringen af naarmate de dreiging afnam en weer toenam, bijvoorbeeld door de opkomst van Islamitische Staat vanaf 2013.

De veiligheidsmaatregelen hadden ook gevolgen voor het dagelijks leven en de privacy. Strengere luchthavencontroles, camera’s en biometrische gegevens werden gebruikelijk. Sommige maatregelen verminderden ook criminaliteit, bijvoorbeeld in zwaar beveiligde havens, maar burgers leverden privacy in. Bakker stelt bovendien dat de oorlogen na 9/11 vooral instabiliteit en veel slachtoffers hebben veroorzaakt. Volgens hem zijn vooral onschuldige moslimburgers in het Midden-Oosten getroffen en heeft de strijd tegen jihadistische organisaties uiteindelijk vooral verliezers opgeleverd.