Rekenkamer: witwascontroles niet effectief, wel duur en ingrijpend

In dit artikel:

De Algemene Rekenkamer stelt dat de anti-witwascontroles van Nederlandse banken veel kosten en ingrijpende gevolgen hebben voor burgers, maar dat onduidelijk is of ze effectief zijn. Jaarlijks zou in Nederland naar schatting 15–20 miljard euro witgewassen worden, waarop banken wettelijk verplicht zijn ongebruikelijke transacties te melden aan de Financial Intelligence Unit (FIU). De Nederlandsche Bank handhaaft streng en legde de afgelopen jaren boetes van honderden miljoenen op; het Openbaar Ministerie onderzocht ook meerdere bankbestuurders.

Onder druk hebben banken veel extra personeel aangenomen: ongeveer één op de vijf bankmedewerkers houdt zich nu met antiwitwaswerkzaamheden bezig. De Rekenkamer constateert echter dat meldingen niet uniform of goed genoeg bij de FIU terechtkomen en dat de opsporingsdienst de binnenkomende signalen niet altijd adequaat verwerkt, waardoor een compleet overzicht ontbreekt.

De controles raken burgers en organisaties in het dagelijks leven: vragen bij overboekingen, weigering van rekeningen en problemen bij kredietverlening. Uit onderzoek blijken bepaalde groepen vaker in het vizier te komen, onder anderen mensen met buitenlands klinkende achternamen (met name uit het Midden-Oosten en Oost-Europa); ING bood vorig jaar al excuses aan voor discriminerend handelen. Ook prominente personen en hun familie ondervinden nadelige effecten door extra checks.

De Rekenkamer adviseert de ministeries van Financiën en Justitie en Veiligheid gericht te focussen op hoogrisicopersoons- en transactiegroepen om effectiviteit te vergroten en discriminatie te verminderen. De ministeries werken aan een nieuw plan dat eind dit jaar wordt verwacht; nieuwe Europese regels volgen volgend jaar. Minister Heinen wil bovendien bekijken of banken weer gezamenlijk een monitoringsysteem kunnen opzetten, nadat zo’n systeem in 2024 werd stopgezet wegens strijd met EU-wetgeving.