Politieke aardverschuiving: rechtse partijen rukken op, links blijft achter
In dit artikel:
Schijnbaar bleef de Brabantse lokale politiek na de gemeenteraadsverkiezingen redelijk gelijk, maar onder die oppervlakte voltrokken zich flinke verschuivingen: veel kiezers stapten over, nieuwe lokale partijen doken op en rechtselijk geluid won terrein, terwijl links het moeilijk had.
Lokale partijen blijven als groep nog steeds dominant, maar dat betekent niet dat dezelfde partijen de zetels vasthouden. Verscheidene nieuwkomers boekten direct groot succes door scherp op één onderwerp in te zetten. In Best haalde de nieuwkoming Best-Anders, die zich tegen een azc keert, ruim 30 procent; in Alphen-Chaam pakte Lokaal Krachtig zo’n 40 procent van de stemmen. Ook andere gemeenten zagen bestaande lokale lijsten plekjes verliezen aan nieuwe lokale formaties. Op veel plekken waren de verschuivingen minder dramatisch: sommige zetels wisselden van eigenaar zonder dat het stedelijk bestel compleet kantelde (bijv. Laarbeek, Rucphen, Oirschot, Gilze en Rijen).
Op provinciaal niveau waren de VVD en het CDA de winnaars in verschillende regio’s. De VVD groeide vooral in West-Brabant en veroverde naast Breda ook gemeenten als Moerdijk, Drimmelen, Zundert en Waalwijk; in enkele plaatsen steeg het aandeel met dubbele cijfers. Het CDA boekte vooral winst in het oosten van de provincie: opvallend hoge scores in Bergeijk en flinke groei in Eersel en ook plus in Eindhoven.
Opvallend was de opmars van radicaal-rechtse partijen: Forum voor Democratie en PVV breidden hun lokale afdelingen sterk uit en behaalden in vrijwel elke plaats waar ze deelnamen zetels. Zij en enkele anti-asyl lokale lijsten (zoals Lijst Smolders in Tilburg, Helder Helmond, en Best-Anders) voerden sterke campagnes tegen opvang van asielzoekers, wat hen kiezers opleverde. Toch blijft vraagtekens bestaan over wat gemeenten daadwerkelijk kunnen doen: landelijke wet- en regelgeving en signalen van de minister over te weinig opvangplekken beperken gemeentelijke handelingsruimte.
Links, verenigd als GroenLinks–PvdA, kreeg in Brabant netto 2,4 procentpunt minder stemmen. Resultaten varieerden per gemeente: de samenwerking bleef relatief sterk in Eindhoven en Geldrop-Mierlo, maar leed grote verliezen in Tilburg (van 13 naar 8 zetels), wat tot kritiek en evaluaties heeft geleid.
Met de formatieprocessen in het vooruitzicht moeten partijen snel schakelen: winst of verlies wordt binnenkort vertaald naar coalitieafspraken en beleidskeuzes.