Nederland financiert ngo die procedeert rond Hongaarse verkiezingen, erkent kabinet
In dit artikel:
De Nederlandse regering heeft in 2024 ruim €1,79 miljoen subsidie toegekend aan de ngo Democracy Reporting International (DRI). Die organisatie voert samen met anderen een rechtszaak tegen platform X om op basis van de Europese Digital Services Act (DSA) toegang te krijgen tot data over communicatie rond de Hongaarse verkiezingen, met als doel onderzoek naar desinformatie en mogelijke beïnvloeding van het publieke debat. FVD-Kamerlid Ralf Dekker vroeg om opheldering over de Nederlandse financiering en of subsidies indirect worden ingezet voor juridische stappen of activiteiten die verkiezingen in andere lidstaten raken.
Het kabinet bevestigt de subsidie, maar weigert details van de subsidieafspraken openbaar te maken met het argument dat bekendmaking betrokkenen kan schaden. Daardoor is voor de Kamer onduidelijk waaraan precies het geld wordt besteed en of voorwaarden uitsluiten dat publieke middelen worden gebruikt in procedures rond buitenlandse verkiezingen. Het ministerie stelt dat controle plaatsvindt via de gebruikelijke begrotings- en verantwoordingscyclus en dat ngo’s verantwoording afleggen over hun uitgaven, maar zonder inzage in de onderliggende afspraken blijft parlementaire controle beperkt.
De zaak is politiek gevoelig omdat de procedure betrekking heeft op nationale verkiezingen in Hongarije, die volgende maand plaatsvinden en al beladen zijn door spanningen tussen premier Viktor Orbán en de EU. Het is niet de eerste keer dat deze route wordt gevolgd: dezelfde partijen probeerden vorig jaar al via de rechter data over omstreden Duitse parlementsverkiezingen te verkrijgen. Critici, onder wie AfD-voorman Alice Weidel, spreken van EU-inmenging; ook een recent rapport van het Amerikaanse Congres concludeert dat Europese instellingen in meerdere landen betrokken zijn geweest bij pogingen online content te sturen of te laten verwijderen, met de DSA als instrument.
Tegelijkertijd loopt binnen de EU onderzoek naar een zogenaamd ngo-lobbyschandaal: publieke subsidies aan maatschappelijke organisaties zouden worden gebruikt voor lobby of juridische acties die EU-beleid bevorderen, wat vragen oproept over de onafhankelijkheid van ontvangers wanneer een groot deel van hun budget uit publieke middelen komt. Het Nederlandse kabinet zegt geen signalen te hebben dat door Nederland of de EU gefinancierde organisaties ongeoorloofde invloed uitoefenen op verkiezingsprocessen en benadrukt dat de DSA geen bevoegdheid geeft tot het verwijderen van content of direct sturen van verkiezingen, maar ruimte biedt voor onderzoek naar systeemrisico’s op grote platforms.
Kortom: er is sprake van substantiële Nederlandse financiering aan een ngo die via de rechter toegang tot verkiezingsdata eist, maar gebrek aan transparantie over subsidievoorwaarden belemmert parlementaire controle, terwijl de kwestie raakt aan bredere debatpunten over Europese invloed op nationale verkiezingen en de rol van publiek gefinancierde ngo’s.