Marokko trekt naar stembus, maar Gen Z haakt af: "Als de grens open stond, zou een hele generatie jongeren vertrekken"

In dit artikel:

Marokko houdt morgen parlementsverkiezingen tegen de achtergrond van sociale onrust, hoge jeugdwerkloosheid, lage koopkracht en een groeiende bereidheid onder jongeren om het land te verlaten. Ook de investeringen in het WK voetbal van 2030, onderwijs, betaalbare zorg en de gevolgen van droogte behoren tot de belangrijkste verkiezingsthema’s.

In totaal doen 27 partijen mee aan de strijd om 395 zetels. Voor een meerderheid zijn 198 zetels nodig. De grootste partij mag een regering vormen, maar de politieke macht van het parlement is beperkt. Koning Mohammed VI benoemt de premier en de ministers en houdt zelf de controle over onder meer buitenlands beleid, religieuze zaken en defensie. Volgens politicoloog Fouad Gandoul bepaalt de koning daardoor in grote mate hoe de regering eruitziet. De huidige coalitie bestaat uit de rechts-liberale RNI van premier Aziz Akhannouch, de sociaal-liberale PAM en de conservatieve Istiqlal.

De opkomst wordt naar verwachting laag. Van de circa 38 miljoen inwoners staan ongeveer 15,8 miljoen mensen geregistreerd als kiezer; slechts 28 procent zegt volgens een peiling te willen stemmen. Door het grote aantal partijen en het ontbreken van een kiesdrempel is het politieke landschap sterk versnipperd. Gandoul waarschuwt dat een opkomst onder 40 procent de legitimiteit van het parlement verder zou aantasten. Het vertrouwen in de traditionele politiek is al gering, mede door de beperkte aandacht voor de crisis rond Ceuta. Daar probeerden in juli tienduizenden Marokkaanse jongeren illegaal Spaans grondgebied te bereiken. Volgens de geïnterviewde deskundigen reageerde het parlement nauwelijks op die gebeurtenis, waarbij volgens het artikel zeker honderd mensen omkwamen. Een debat over de prijs van schapen kreeg wel veel aandacht.

Economisch groeit Marokko dit jaar naar schatting met 4 tot 5 procent, maar die groei levert volgens Gandoul weinig banen op omdat ze vooral door kapitaal en niet door productie, handel of export wordt gedragen. De werkgelegenheid, koopkracht, onderwijskwaliteit en positie van vrouwen blijven problematisch. Daarnaast kampt het land met klimaatverandering, langdurige droogte en watertekorten. De investeringen in zonne-energie hebben de begroting belast, terwijl de overheid volgens deskundige Luc Goossens meer dan 100 miljard euro uittrekt voor de organisatie van het WK 2030. Daardoor zouden openbare diensten soms minder prioriteit krijgen.

De economische ontwikkeling is bovendien ongelijk verdeeld. Steden als Casablanca en Tanger en de kustgebieden profiteren van grote infrastructuurprojecten, terwijl het binnenland en het Rif-gebied achterblijven. De Amazigh-bevolking vraagt daar om betere wegen, ziekenhuizen en onderwijsinstellingen. De gemiddelde leeftijd in Marokko ligt rond dertig jaar, maar jongeren van 18 tot 34 jaar zijn sterk ondervertegenwoordigd onder de geregistreerde kiezers.

In september 2025 kwamen duizenden jongeren in actie voor beter onderwijs, betaalbare zorg en meer investeringen in publieke voorzieningen. Ze verzetten zich ook tegen prestigeprojecten voor het WK, waarvoor woonwijken moesten wijken. Volgens Gandoul vielen daarbij drie doden en werden ongeveer 2.400 mensen opgepakt. De regering kondigde vervolgens extra investeringen van circa 14 miljard euro in de publieke sector aan, maar volgens hem kwam die reactie te laat en was ze onvoldoende. Veel hoogopgeleide jongeren vinden na hun studie geen werk, waardoor migratie voor een groeiende groep aantrekkelijk lijkt.

De verkiezingsuitslag is moeilijk te voorspellen, omdat betrouwbare peilingen schaars zijn en soms verboden worden. De RNI van Akhannouch kan verliezen door zijn impopulariteit en politieke misstappen, waaronder een vakantie met een privéjet tijdens de crisis in Ceuta. Mogelijke opvolgers zijn PAM-politica Fatima Ezzahra El Mansouri en Istiqlal-leider Nizar Baraka, maar hun aantreden zou waarschijnlijk geen grote beleidswijziging betekenen. Ook de oppositiepartij PJD, die in 2021 zwaar verloor, kan volgens Goossens profiteren van de onvrede.

De PJD werd eerder afgestraft nadat premier Saad-Eddine El Othmani de normalisering van de betrekkingen met Israël ondertekende. Die toenadering is impopulair bij veel Marokkanen, maar past volgens deskundigen bij de strategie van de staat om Amerikaanse en Israëlische steun te krijgen voor de Marokkaanse aanspraak op de Westelijke Sahara.

Tot slot is de persvrijheid beperkt. Media die het koningshuis, de veiligheidsdiensten of de maatschappelijke stabiliteit kritisch benaderen, kunnen worden vervolgd of het doelwit worden van lastercampagnes. Daar komt bij dat ongeveer een kwart van de bevolking analfabeet is, wat het moeilijk maakt kiezers goed over partijprogramma’s en het democratische proces te informeren. Volgens Gandoul draait de verkiezing daarom vooral om het handhaven van stabiliteit en de bestaande machtsverhoudingen, eerder dan om een fundamentele politieke verandering.