Kort geding dreigt: kabinet handhaaft stikstofregels zonder juridische basis
In dit artikel:
Stichting Stikstof Claim (SSC), namens agrarische ondernemers, heeft minister Piet Adema/Carolien van Essen (afhankelijk van naam in artikel: Van Essen) formeel gemaand te erkennen dat de aanwijzing van nutriënten‑verontreinigde gebieden (NV‑gebieden) sinds 1 januari 2026 geen wettelijke basis meer heeft. Als het kabinet niet binnen drie dagen schriftelijk bevestigt dat die aanwijzingen en alle daarop gebaseerde beperkingen zijn vervallen, spreekt SSC een kort geding aan. Advocaten van de stichting betogen dat de NV‑gebieden rechtstreeks voortkwamen uit een Europese derogatiebeschikking die liep van 2022–2025 en per 1 januari 2026 is verlopen; zonder die derogatie ontbreekt volgens hen elke juridische grondslag.
De brief richtte zich ook tegen de ministeriële verklaring dat oude regels blijven bestaan zolang er geen nieuw (achtste) actieprogramma onder de Nitraatrichtlijn is vastgesteld. SSC stelt dat de verplichting tot een actieprogramma losstaat van het aanwijzen van NV‑gebieden: die aanwijzing was afhankelijk van de derogatie, niet van het bestaan van een actieprogramma. Die redenering wordt ondersteund door een eerdere uitspraak van de voorzieningenrechter (januari 2025) en door een geactualiseerde landelijke bronnenanalyse van Wageningen University & Research (30 juni 2025). WUR concludeerde dat de landbouwbijdrage aan stikstof en fosfor flink lager is dan eerder gedacht — voor stikstof ruim 10% minder — wat de houdbaarheid van de huidige aanwijzingen verder ondermijnt.
Voor boeren zijn de gevolgen concreet: zij kampen nog met strengere gebruiksnormen, onduidelijkheid over mestplaatsing, extra kosten voor afvoer en onzekerheid ondanks dat het uitrijden van mest sinds februari weer is toegestaan. SSC vindt dat het kabinet boeren in een juridisch vacuüm laat opereren.
Het kabinet zet intussen het stikstofbeleid door en heeft naar buiten gebracht 2,75 miljard euro te reserveren voor vrijwillige uitkoop van boeren, plus nog eens miljarden voor gebiedsgerichte natuurmaatregelen. Minister Van Essen verdedigt die aanpak als noodzakelijk om het 'stikstofslot' te doorbreken. Een nieuwe bodemprocedure kan nu afdwingen dat rechterlijk wordt beoordeeld of de huidige beperkingen nog rechtsgeldig zijn.