Kabinet weigert opnieuw kritische Oekraïne-vragen te inhoudelijk beantwoorden

In dit artikel:

Het kabinet heeft op 16 oktober opnieuw slechts beperkt antwoord gegeven op negen vragen van FVD-Kamerlid Pepijn van Houwelingen over de oorlog in Oekraïne en het risico op een directe confrontatie tussen Rusland en de NAVO. Minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen (CDA) benadrukt dat Rusland de oorlog begon, dat Oekraïne zich mag verdedigen en dat de NAVO een defensief bondgenootschap is. Nederland blijft daarom militaire, diplomatieke en financiële steun aan Oekraïne geven.

Van Houwelingen vroeg onder meer om een inhoudelijke bespreking van analyses van John Mearsheimer, Jeffrey Sachs en Glenn Diesen. Zij leggen nadruk op factoren als NAVO-uitbreiding, westerse betrokkenheid bij Oekraïne en de gebeurtenissen van 2014, en omschrijven de oorlog mede als een proxyoorlog tussen Rusland en het Westen. Berendsen wijst die kwalificatie en de omschrijving van de machtswisseling in 2014 als een door het Westen gesteunde staatsgreep nadrukkelijk af, maar bespreekt de afzonderlijke argumenten van de deskundigen niet.

Uit een interne beslisnota van 3 september blijkt dat het ministerie eerder bewust voor korte antwoorden koos. Ambtenaren kwalificeerden de aangehaalde publicaties en vragen als aansluitend bij pro-Russische verhalen en desinformatie uit het Kremlin. Daarom wilde het ministerie vooral het bestaande regeringsbeleid herhalen en niet inhoudelijk op die redeneringen ingaan. In een nieuwe beslisnota van 28 september staat die kwalificatie niet, maar de uiteindelijke antwoorden volgen opnieuw dezelfde lijn.

Ook op concrete vragen over diplomatie met Rusland blijft een duidelijk antwoord uit. Berendsen zegt dat Nederland diplomatieke contacten met Moskou onderhoudt en inzet op steun aan Oekraïne, druk op Rusland en onderhandelingen over duurzame vrede. Hij noemt echter niet wanneer de Nederlandse ambassadeur voor het laatst met Russische regeringsfunctionarissen over de oorlog sprak, met wie dat gebeurde of welke gesprekken momenteel plaatsvinden om escalatie te voorkomen.

Op de vraag of Rusland Nederland sinds het begin van dit decennium fysiek heeft aangevallen, noemt de minister geen specifieke aanval op Nederlands grondgebied. Hij verwijst wel naar Russische dreiging voor Europa, waaronder schendingen van NAVO-luchtruim en hybride operaties. Over de sabotage van de Nord Stream-pijpleidingen, waarbij ook Gasunie betrokken is, geeft hij evenmin een oordeel over mogelijke daders of over een aanval op Nederland. Het kabinet wacht daarvoor het onderzoek van het Duitse Openbaar Ministerie af.

Berendsen bevestigt dat zogenoemde false flag-operaties in het verleden zijn gebruikt om oorlogen te beginnen of te rechtvaardigen. Op de vervolgvraag of een dergelijke operatie ook vanuit een westers land zou kunnen plaatsvinden en Nederland zo bij een oorlog met Rusland kan worden betrokken, geeft hij geen rechtstreeks antwoord. Hij stelt alleen dat de NAVO geen confrontatie zoekt en dat Nederland en bondgenoten escalatie proberen te beperken.

Verder verstrekt de minister geen cijfers over de steun onder Oekraïners voor het voortzetten van de oorlog. Hij benadrukt dat Oekraïne zich moet verdedigen om zijn onafhankelijkheid te behouden. Een peiling van het Kyiv International Institute of Sociology uit september wijst erop dat veel Oekraïners zowel openstaan voor onderhandelingen als bereid zijn hun land langdurig te verdedigen. Van Houwelingen bekritiseert op sociale media dat zijn concrete vragen volgens hem niet rechtstreeks worden beantwoord. Opvallend is bovendien dat de term ‘proxyoorlog’ ook door de Amerikaanse minister Marco Rubio is gebruikt voor de strijd tussen door de VS gesteund Oekraïne en Rusland, zonder daarmee de Russische invasie te rechtvaardigen.