Kabinet weigert Kamer inzicht in inzet van journalisten door AIVD

In dit artikel:

Tweede Kamerlid Pepijn van Houwelingen (Forum voor Democratie) vroeg het kabinet recent om opheldering over de mogelijke inzet van journalisten door de Nederlandse inlichtingendiensten (AIVD en MIVD). Minister Pieter Heerma antwoordde dat de regering geen inhoudelijke informatie verstrekt over zulke operaties, ook niet vertrouwelijk aan de Kamer, vanwege wettelijke geheimhoudingsplichten en de noodzaak tot bronbescherming.

Van Houwelingen had onder meer gevraagd of de Kamer inzage kon krijgen in een (vertrouwelijke) lijst met namen van journalisten die als agent zouden worden ingezet. Het kabinet wijst dat af: er worden geen uitspraken gedaan over aantallen, identiteit of werkwijze omdat openbaarmaking het functioneren van de diensten en mogelijk de nationale veiligheid zou schaden. Ook wie, naast de AIVD zelf, kennis zou hebben van zo’n lijst maakt de regering niet inzichtelijk.

De minister benadrukt dat er wel parlementair toezicht bestaat via de Commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CIVD), maar ook over wat in die commissie wordt besproken geldt geheimhouding. Van Houwelingen reageerde kritisch en waarschuwde dat toezicht daardoor mogelijk tekortschiet; hij schreef onder meer dat toezicht "ontbreekt (mogelijk) dus volledig." Op de vraag of de beperkte transparantie het vertrouwen in de journalistiek kan schaden, antwoordde de minister kortweg dat dit niet het geval is.

De regering verwijst naar de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv 2017), waarin journalisten als een bijzondere categorie zijn opgenomen en extra waarborgen zijn geregeld om een balans te houden tussen nationale veiligheid en bescherming van bronnen. Desondanks blijft onduidelijk hoe breed kennis over inzet van journalisten is en welke concrete controles daar precies op bestaan, wat de discussie over accountability en persvrijheid voortzet.