Houtkachelbeleid in Vlaanderen faalt: uitstoot door houtverbranding stijgt met 44 procent, overheid meldt daling met 16 procent
In dit artikel:
In Vlaanderen stijgt de uitstoot door houtverbranding sterk in de praktijk, maar de cijfers die de regering aan Europa meldt, laten juist een daling zien. Terreinmetingen van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) tonen dat in 2022 de concentratie van benzo(a)pyreen — een kankerverwekkende stof die grotendeels door huishoudelijke houtkachels wordt geproduceerd — gemiddeld met circa 44% toenam. Tegelijk rapporteerde Vlaanderen aan Europa voor dat jaar een daling van de emissies van benzo(a)pyreen met ongeveer 16%; volgens het gebruikte model waren 2023-waarden nog lager. Die kloof wijst op ernstige fouten in de berekeningsmethode.
Wat speelt er? Sinds de energiecrisis in 2022 steeg de verkoop van hout- en pelletkachels explosief: ruim 19.300 toestellen in 2022 (+41,6% t.o.v. 2021) en 20.702 in 2023 — ongeveer 240% meer dan in 2019. Tegelijk levert houtverbranding ondanks deze groei volgens Vlaamse rapporten steeds minder ‘groene warmte’ op, terwijl in de praktijk juist meer fijnstof en schadelijke componenten in de lucht worden gemeten. Die tegenstrijdigheid ontstaat doordat Vlaanderen niet op echte verbruikscijfers bouwt maar op een model met zwakke aannames.
Belangrijke tekortkomingen van het model:
- Geen actuele basisdata: Vlaanderen registreert niet hoeveel kachels er staan, welke types, hun leeftijd of rendement. Aanvullende enquêtes zijn beperkt (bv. een steekproef van 596 respondenten uit 2019) en vormen geen representatieve basis voor snelle groeijaren.
- Geen houtverkoop- of verbrandingscijfers: de hoeveelheid en samenstelling van verstookt hout/pellets worden niet systematisch geregistreerd.
- Klimaatparameter dominant: het model rekent houtverbruik grotendeels af op ‘graaddagen’ (aantal graden onder 16 °C). Omdat 2022 relatief warm was, leidt dat automatisch tot een lagere geschatte verbranding, ook al leidde hoge energieprijs tot veel extra houtstook.
- Geen rekening met prijsprikkels: wanneer gas of elektriciteit duurder wordt, grijpen huishoudens naar hout — een factor die het model niet adequaat meeneemt.
De VMM zelf erkent dat data over houtverbruik en samenstelling van het kachelpark niet stroken met de VMM-inschattingen en dat emissiefactoren voor nieuwe toestellen mogelijk onderschat worden. Biostatisticus Geert Molenberghs (KULeuven/UHasselt) noemt de waarden “totaal onrealistisch” en waarschuwt dat gezondheidsrisico’s daardoor te rooskleurig worden voorgesteld. Hij merkt ook expliciet op: "Het model houdt helemaal geen rekening met de lagere kostprijs van het hout in bijvoorbeeld 2022, wat een belangrijke tekortkoming is."
De gevolgtrekking is dat Vlaanderen feitelijk geen effectief houtkachelbeleid voert: geen goede monitoring, geen actuele verkoop- of verbruiksdata, geen actieve maatregelen om oude, vuile toestellen te vervangen en een berekeningsmethodiek die het echte plaatje maskert. Dat heeft niet alleen gevolgen voor luchtkwaliteit en volksgezondheid, maar ook voor energie- en klimaatrapportage: Vlaanderen meldde in 2024 aan Europa 3.620 GWh aan ‘groene warmte’ uit hout en plaatste houtkachels daarmee achter zon en wind als derde bron van hernieuwbare energie — cijfers die door dezelfde gebrekkige methodes zijn beïnvloed.
Kortom: de combinatie van een snel groeiend kachelpark, reële toename van verontreinigende stoffen op het terrein en een model dat zwaar leunt op temperatuurgegevens en verouderde enquêtes, leidt tot een onderschatting van uitstoot en gezondheidsrisico’s. Zonder betere registratie van toestellen en brandstof, en zonder modellen die rekening houden met gedragsreacties op energieprijzen, blijven officiële rapportages misleidend en beleidsmaatregelen ontoereikend.