Gemeenteraadsverkiezingen: alles wat je moet weten over stemmen, stemlocaties en wat de gemeenteraad eigenlijk doet

In dit artikel:

Op woensdag 18 maart kiezen kiezers in bijna alle Nederlandse gemeenten wie de komende vier jaar plaatsneemt in de gemeenteraad, het belangrijkste lokale bestuur dat concrete beslissingen neemt over zaken als woningbouw, afvalinzameling, schoolgebouwen, lokale belastingen en parkeerbeleid. Deskundigen waarschuwen voor opnieuw een historisch lage opkomst: bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen stemde slechts 50,9 procent van de stemgerechtigden.

Stemmen kan alleen in de gemeente waar je staat ingeschreven. De meeste stembureaus zijn geopend van 07:30 tot 21:00 uur en zijn voorzien van hulpmiddelen (bijv. vergrootglas met verlichting, stemhokje met lage tafel) zodat mensen zelfstandig kunnen stemmen. De stempas moest uiterlijk vorige week in de brievenbus zijn gevallen; wie die kwijt is of nooit kreeg kan bij de gemeente om een oplossing vragen. Neem bovendien een identiteitsbewijs mee: dat mag volgens de Rijksoverheid zelfs tot vijf jaar verlopen zijn.

Sinds 1 januari 2023 telt Nederland 342 gemeenten (waarmee het aantal sinds dertig jaar fors is gedaald vanaf 774). De grootte van een gemeenteraad hangt af van de bevolkingsomvang: de grootste raden hebben 45 zetels (gemeenten met meer dan 200.000 inwoners), de kleinste 9 zetels (minder dan 3.000 inwoners); het aantal raadsleden is altijd oneven. In Hilversum en Wijdemeren worden de verkiezingen pas in november gehouden vanwege herindeling.

De overheid experimenteert met een kleiner stembiljet in 11 gemeenten (onder meer Gouda, Leiden, Nijmegen en Den Bosch). Dat ontwerp toont op de bovenkant logo’s en partijnamen en onderaan alleen de kandidaatnummers; kandidatenlijsten liggen in het stemhokje. Kiezers geven hun stem door twee vakjes rood te maken: eentje voor de partij en eentje voor de kandidaat. De proef moet het gebruiksgemak verbeteren, omdat de traditionele grote stembiljetten vaak als onhandig worden ervaren.