'Een zegen voor de democratie.' Kan je met steeds meer kleine lokale fracties nog wel serieus politiek bedrijven?
In dit artikel:
In Groningen en Drenthe versplinteren gemeenteraadsfracties steeds vaker: lokale partijen scheuren uiteen en éénmansfracties nemen toe. In de afgelopen vier jaar zijn in gemeenten van Eemsdelta tot Midden-Drenthe en van Borger-Odoorn tot Pekela afsplitsingen voorgekomen; soms betrof het één raadslid, soms hele wisselingen zoals in Tynaarlo. Oorzaken varieerden per plaats: conflicten over bestuurscultuur in Stadskanaal, een nevenfunctie in Assen, weggevallen vertrouwen in Midden-Drenthe en al tijdens de formatie te grote verschillen in Midden-Groningen.
De organisatorische gevolgen zijn merkbaar. Burgemeester Klaas Sloots van Stadskanaal wijst erop dat het aantal partijen in zijn raad door recente afsplitsingen tijdelijk naar tien steeg, wat vergaderingen flink verlengt: meer fracties betekent meer spreektijd en meer interrupties. Assen met inmiddels twaalf partijen stelde daarom zelf strakkere vergadertijden in en zal het beleid voor afsplitsers aanpassen: voortaan mogen afgesplitste raadsleden geen plaatsvervangers meer aanwijzen die niet op een kieslijst stonden.
Tegelijkertijd zien deskundigen en bestuurders de toename van partijen vooral als versterking van de lokale democratie. John Bijl van het Periklesinstituut noemt de fragmentatie een "zegen voor de democratie": meer partijen dwingen tot uitleg en onderbouwing van besluiten, waardoor macht minder geconcentreerd raakt en inwoners beter kunnen begrijpen waarom ingrijpende keuzes worden gemaakt. Albert Kuiper van Gemeentebelangen Oldambt wijst erop dat veel meningen niet ver uiteen liggen en dat het juist waardevol is om met die variatie rekening te houden.
Problemen met afsplitsingen zijn volgens Bijl vaak persoonlijk of stijlgebonden in plaats van inhoudelijk. Hij pleit ervoor dat partijen zorgvuldiger kandidaten selecteren en raadsleden leren beknopt en luisterend te debatteren. Praktische aanbevelingen die gemeenten al volgen: limieten op spreektijden en scherpere regels voor opvolging van afsplitsers.
Kortom: meer fragmentatie maakt lokaal bestuur organisatorisch complexer en vergroot de vergadertijd, maar kan ook leiden tot bredere verantwoording en een pluriformer lokaal bestuur. Hoe gemeenten daarmee omgaan — door gedragsregels, selectie van kandidaten en aanpassing van procedures — bepaalt of de versplintering vooral een logistieke last blijft of daadwerkelijk de lokale democratie verdiept.