Advies aan kabinet: minimumleeftijd sociale media kan, maar controle blijft groot probleem

In dit artikel:

UvA-onderzoekers leggen in hun rapport de keuze voor: moet Nederland zelf een wettelijk verbod instellen voor jongeren op sociale media, of vooral inzetten op regelgeving via Europa? Het kabinet pleit voor een Europese minimumleeftijd van 15 jaar en wil dat platforms alleen toegang geven met privacyvriendelijke leeftijdscontrole zolang zij onvoldoende veilig zijn voor jongeren.

Meerdere landen grijpen inmiddels zelf in: Australië voerde als eerste een wettelijke minimumleeftijd in, het Verenigd Koninkrijk kondigde recent een verbod voor onder 16‑jarigen aan en ook Frankrijk werkt aan regels. Volgens de onderzoekers kan Nederland formeel wel een nationale minimumleeftijd invoeren, maar de handelingsvrijheid is beperkt bij grote, internationale platforms. Voor kleine platforms bestaat er meer speelruimte, terwijl striktere verplichtingen voor de grote spelers vooral via Europese wetgeving en toezichthouders afgedwongen kunnen worden — onder andere omdat veel regels al via de Digital Services Act en toezicht door de Europese Commissie lopen.

De onderzoekers waarschuwen voor een te algemene aanpak: niet elk platform vraagt om dezelfde maatregel. Duidelijke afbakening is nodig om te bepalen welke diensten echt ongeschikt zijn voor jongeren en waar leeftijdscontrole geboden is. Leeftijdsverificatie heeft praktische en privacyzorgen: gebruikers die wél oud genoeg zijn moeten hun leeftijd aantonen, controles zijn te omzeilen (via volwassenen of VPN) en automatische schattingsmethoden (bijv. gezichtsherkenning) zijn foutgevoelig. Privacyvriendelijke oplossingen bestaan nog niet breed klaar voor gebruik in Nederland.

Ter illustratie: in Australië blijkt naleving beperkt; ongeveer 63% van 14‑ en 15‑jarigen is nog actief op sociale media en veel accounts verdwijnen doordat ouders of jongeren zelf besluiten te stoppen, niet doordat platforms actie nemen. De onderzoekers concluderen dat een Europese route juridisch steviger, maar trager is, terwijl nationale maatregelen sneller politiek aantrekkelijk kunnen lijken maar in de praktijk afhankelijk blijven van Europese handhaving en maatschappelijke naleving. Jongeren zelf staan volgens het rapport terughoudend tegenover een verbod onder de 15 jaar.